Skip to main content
Quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2015 - 2020
Chế độ ban đêm In trang Xuất PDF Đọc nội dung
-A A +A

Đình làng Phai Cam - Di tích cấp tỉnh

          Đình làng là biểu tượng truyền thống của làng xã Việt Nam, như một nhu cầu tất yếu về văn hóa, tín ngưỡng của người Việt trong buổi đầu khai hoang, lập làng. Di sản kiến trúc đình là “nhân chứng lịch sử” hình thành và phát triển của địa phương, phản ánh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc dân gian, lưu giữ những truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đình làng Phai Cam, thị trấn Bình Gia, huyện Bình Gia là một trong những ngôi đình như thế.

 

5184E7B7-0D40-4600-A805-DFCB88325799_4.jpeg

 

          Đình Phai Cam, hay còn gọi là đình Cam Thủy, thuộc khối phố Cam Thủy, thị trấn Bình Gia, đã có từ lâu đời, di tích phụng thờ Hảo Sơn Đại Vương tên húy là Nguyễn Khắc Loan. Hiện nay tại di tích còn lưu giữ 03 đạo sắc phong Triều Nguyễn ban tặng cho vị Thành Hoàng làng bao gồm: Đạo sắc ngày 18 tháng 11 năm Thành Thái thứ nhất 1899; Đạo sắc ngày 11 tháng 8 năm Duy Tân thứ ba 1909 và Đạo sắc ngày 25 tháng 7 năm Khải Định thứ chín 1924. Ông: Nông Thanh Liêm, Thủ từ đình Phai Cam, thị trấn Bình Gia – huyện Bình Gia giải thích: Tại sao có người thờ cúng ông này, ông này là người thật, việc thật, có sinh quán hẳn hoi, có chức danh hẳn hoi ở trước thế kỷ thứ 14, 15 rồi, thời kỳ đó ông còn phụng sự thời vua chúa thời nhà Trần, nhà Lý. Sau khi thái bình thịnh trị ông được cử về Lạng Sơn về làm cai quản, sau khi qua khu vực Làng Cam Thủy, Tòng Chu thấy nhân dân điêu tàn, cuộc sống thiếu thốn, nhân dân không biết làm ăn nên ông mới dừng lại ở đó hướng dẫn nhân dân, thu thập dân làng về để thành làng, thành bản, hướng dẫn nhân dân làm ăn. Sau khi các cụ hóa đi, và khi có Đình làng rồi, nhà nước phong kiến mong muốn có một con người để thờ cúng,  nhân dân đã họp làng, họp bản đề cử ông Nguyễn Khắc Loan.

Đình Phai Cam được xây dựng trên một khu đất bằng phẳng có tổng diện tích hơn 650m2. Cửa đình quay về hướng Tây Nam, đảm bảo yếu tố phong thủy và tận dụng hướng gió thoáng mát. Di tích Đình Phai Cam là một kiến trúc nghệ thuật có bố cục mặt bằng bao gồm nghi môn, sân đình và tòa đại đình. Trong đó Nghi môn– cửa chính chỉ có một lối ra vào, rộng 4,2m, gồm 2 trụ hình vuông cao 2,4m, rộng 50cm x 30cm. Phía trước hai bên trụ biểu có đôi câu đối viết bằng chữ Hán: Cột bên phải ghi: Thành Hoàng Bản Thổ Thiên Thu tại,nghĩa là: Bản thổ Thành Hoàng còn mãi ngàn năm. Cột bên trái ghi: Tín Ngưỡng Nhân Dân Vạn Cổ Truyền.Dịch nghĩa: Tín ngưỡng nhân dân lưu truyền muôn đời.

          Sân đình có tổng diện tích gần 260m2, được láng xi măng bằng phẳng và có một cây đa cổ thụ, góp phần tạo nên sự hài hòa trong không gian, cảnh quan di tích. Kết nối sân đình với tòa đại đình là 7 bậc thềm có chiều cao 22cm, chiều ngang 36cm.

 

F4329997-94C8-4306-AFEC-68245EBF41ED_0.jpeg

 

          Tòa Đại Đình còn được gọi là Đại bái, đây chính là nơi hành lễ và tiến hành các hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Đại đình được xây dựng theo lối kiến trúc hình chữ Nhất, có tổng diện tích gần 230m2. Bộ khung Tòa đại đình là hệ thống kết cấu sử dụng vật liệu gỗ, liên kết bằng mộng như cột, xà, vì kèo, rui, hoành.... Nâng đỡ toàn bộ phần kiến trúc mái là hệ thống cột trụ hình vuông có kích thước 22cm x 22cm gồm 16 cột cái và 16 cột quân. 

Mái đình thiết kế theo dạng 4 mái dốc. Mái dốc là dạng mái thể hiện rõ nét tính chất “Âm dưỡng Dương” của đình làng nói chung. Ngói âm dương cùng kết cấu khung gỗ là sự kết hợp tạo nên kiến trúc của mái Tòa đại đình. Hàng hiên của tòa đại đình rộng 1,42m tạo ra không gian đệm hoàn hảo nhằm cân bằng âm dương cho ngôi đình. Chống đỡ mái hiên là 08 cột, có đường kính 30cm. Cửa đình được thiết kế 03 cửa: Cửa giữa cao 2,2m, rộng 2,2m; 2 cửa bên rộng 1,2m, cao 2,2m.Hiện tại trong khuôn viên di tích đình Phai Cam vẫn còn 06 tảng đá chân cột cái trước đây của đình, đường kính rộng 50cm; và 02 tảng đá chân cột quân trước đây, đường kính 30cm; các tảng đá chân cột hình tròn, được làm bằng chất liệu đá tự nhiên.

 

E8E8E359-59CD-4911-9F47-7D5AAC721B2C_0.jpeg

 

          Đình Phai Cam phụng thờ Thành Hoàng Cam Thủy Hảo Sơn Đại vương Nguyễn Khắc Loan, hệ thống thờ tự gồm có 02 ban thờ: Ban thờ Hậu cung còn được gọi là nội điện, là nơi thờ Thành Hoàng làng. Ban thờ rộng 2,54m,  dài 2,74m. Phía trên ban thờ là một bức Đại tự được sơn đỏ, có 04 chữ Hán “Thánh cung vạn tuế”. Ngay chính giữa ban thờ là ngai thờ, bài vị để phụng thờ Hảo Sơn Đại Vương Nguyễn Khắc Loan. Hai bên ngai thờ là đôi câu đối viết bằng chữ Hán: Câu đối bên phải ghi: Thần thánh tôn sùng hộ nhân hộ vật niên niên hưng thịnh, dịch nghĩa: Tôn kính Thần thánh che chở muôn vật thịnh ngàn năm; Câu đối bên trái ghi: Càn khôn hanh thái bảo quốc bảo gia đại đại thứ trường, nghĩa là: Đất trời thuận lợi gìn giữ nước nhà mãi muôn đời. Ban thờ Tiền tế được bố trí sát phía dưới ban thờ Hậu cung, có chiều cao 80cm, rộng 40cm, dài 80cm. Trên ban thờ là bát hương, lọ hoa, chân đèn để phụng thờ.

Trước đây đình được dựng bằng vật liệu gỗ Đinh, Lim, Sến, Táu, Trò chỉ và gỗ Nghiến bề thế ngay giữa trung tâm của làng. Đình có kiến trúc hình chữ Nhất, mái dốc, lợp bằng gianh, bưng kín 4 mặt bằng ván gỗ. Hệ thống cột đình có hình trụ tròn đường kính 50cm, các tảng đá chân cột được làm bằng chất liệu đá tự nhiên, có đường kính 50cm; Do tác động của thời gian,đình Phai Cam bị xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục cấu kiện gỗ bị mục, nát. Chính vì vậy, năm 2014 nhân dân địa phương đã tiếp tục hưng công để tu bổ, tôn tạo di tích như láng sân đình, xây dựng cổng đình, hệ thống tường bao, bậc lên xuống thay thế cho các cấu kiện gỗ đã bị mục nát để bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Ông Nông Thanh Liêm cho biết thêm: Ngôi đình này suốt từ ngày khởi tạo cho đến bây giờ chưa bao giờ bỏ trống, chỉ trong giai đoạn chiến tranh là tháo dỡ phần mái để không còn nơi nghỉ ngơi của giặc. Ngày tết, ngày lễ là nơi tụ tập để thắp nén hương để cầu khấn mong sự ăn may làm nên, rồi là mùa màng thắng lợi quốc thái dân an, thái bình thịnh thịnh trị. Mong muốn của chúng tôi làm thế nào mà giữ được tình trạng hiện nay, đồng thời muốn phục chế như bản gốc sau này, cái đó là cả một quá trình được sự ủng hộ của Nhân dân, giúp đỡ của Nhà nước thì mới có thể làm được. Hiện tại, cố gắng tu tạo sửa sang đảm bảo nơi nghỉ ngơi, nơi thắp hương cho Nhân dân.      
 

FE5DE2D1-0802-4E8F-915F-18B5B172896E_0.jpeg

 

Đình Phai Cam là nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tâm linh, cầu phúc, cầu lộc, cầu may mắn của nhân dân trong vùng và du khách thập phương. Các ngày lễ truyền thống trong năm diễn ra tại đình bao gồm: Lễ cúng đình: Ngày 1,2,3 tháng giêng Âm lịch; Lễ hội xuống đồng: Ngày 11 tháng giêng Âm lịch; Lễ cúng đình: Ngày 16 tháng 2 Âm lịch; Lễ cúng đình: Ngày 15 tháng 7 Âm lịch. Trong đó, lễ hội lồng tồng (11tháng giêng) được tổ chức quy mô nhất: Là dịp để nhân dân trong làng báo cáo các vị thần linh, Thành Hoàng làng về kết quả lao động trong một năm qua, đồng thời cầu mong thần linh, Thành Hoàng làng tiếp tục phù hộ cho dân làng một năm mới mưa thuận gió hòa, gặp nhiều may mắn. Cùng với phần lễ, phần hội vẫn được tổ chức gồm các trò chơi, diễn xướng dân gian tại sân đình như: kéo co, đẩy gậy, cờ người, múa sư tử..

 

B46B46E5-1F84-418C-971F-36F418B74126_0.jpeg

 

          Với những giá trị về văn hóa, lịch sử, kiến trúc,ngày 31/10/2021 UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Quyết định số 2141 xếp hạng Đình Phai Cam là Di tích cấp tỉnh, thành phố. Ông Đặng Thế Lữ, Trưởng khối phố Cam Thủy, thị trấn Bình Gia, huyện Bình Giakhẳng định: Sau khi Đình đã được cấp Bằng di tích lịch sử, thì cá nhân tôi và Ban quản lý Đình làng sẽ tổ chức cuộc họp và thành lập 01 ban mới có trách nhiệm quản lý và ban hành quy chế cùng với Tổ dân phố có trách nhiệm tuyên truyền cho thế hệ trẻ, nhân dân nâng cao trách nhiệm xây dựng đình thêm khang trang. 

Chúng tôi tin tưởng rằng các thế hệ hôm nay sẽ nêu cao tinh thần trách nhiệm đối với việc gìn giữ và phát huy các giá trị Di sản của kiến trúc đình, những truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Để mái Đình trở thành biểu tượng của niềm tin và sự gắn kết cộng đồng, là khát vọng của người dân về cuộc sống ấm no và hạnh phúc./.

Mai Hòa – Văn Luyện

Trung tâm VHTT&Truyền thông